شخصیت پنجم، قاضی مجدالدین قدوه تولکی:
این قاضی در زمان خود سرآمد علماء بوده در تمام علوم بخصوص در علم دین بحر بیکران و بی پایان بوده و مثل آن چشم زمان کمتر دیده است وی عالم معروف بوده بسیاری از دانشمندان ، نویسنده گان ، تاریخ نگاران با وی معرفت داشتند ابن اثیرمورخ معروف نام کامل او را قاضی مجدالدین عبدالمجید بن عمر معروف به ابن القدوه می نویسد.
این شخص عالی مقام فهیم ودانا در زمان خویش کار های بسیار مهم ووظایف عمده دولتی وسیاسی را علاوه بر قضاوت انجام داده است که فشرده آنها در قید شمار قرار ذیل است :
1- نسبت سابقه کاری قدوه که در امور و نظام سیاسی زیاد وارد بوده شایستگی آن را داشت تا به حیث نماینده خاص وسفیر با صلاحیت از جانب سلطان غیاث الدین به دارالخلافه بغداد برود و روی مسایل دو جانبه خلافت و امپراطوری غور تبداله افکار نماید و در مورد همبستگی و تعاون به یکدیگر تصمیم بگیرد امپراطور غوری ها همواره طرف توجه خلافت قرار داشت چنانچه چند مرتبه از طرف دو خلیفه مسلمین هر یک امیرالمومنین المقتضی باالله و امیرالمومنین الناصرالدین الله خلعت های فاخره بر وفق مقام شاهانه به سلطان غوری رسید یک مرتبه توسط ابن الربیع فرستاده خلیفه این قاصد تنها برای آوردن تحفه و ارمغان نه بلکه برای دعوت نماینده سلطان بدارالخلافه بود بناءً مجدالدین قدوه همراه ابن الربیع به بغداد رفت بعد از اداء رسالت ووصول نتیجه همراه خلیفه به وطن برگشت این رسالت مبین شخصیت قدوه می باشد که نیاز دیگری به استدلال نیست.
2- حضرت عالی جاه قدوه آن مقدار توانمندی علمی داشت با امام فخر رازی که می گفت من از سوره الحمدالله ده هزار مسئله خارج میکنم و به تفسیر کبیرش این ادعا را ثابت نمود دو مرتبه مناظره کرد جای موضوع مناظره معلوم نیست که بکدام تاریخ ومحل مناظره اول صورت گرفته ولی این مناظره در حضور سلطان غیاث الدین بوده ونتیجه آن هم معلوم نیست بعد از انجام واختتام مناظره قاضی مجدالدین قدوه در مسجد از امام رازی شکایت نمود و او را به عوام الناس انسان حقیقت نابین معرفی کرد مردم علیه امام فخر رازی دست به شورش وغوغا زدند تا جائیکه ملک غیاث الدین ناچار گردید جهت جلوگیری ودفع این حرکت مردمی امام رازی را به قلعه هرات روان کرد یعنی مناظره در قلعه شهر هرات نبوده .
در مرحله دوم مناظره بین دو عالم متبحر وزبر دست که هر دوی شان طرف تائید وتکریم سلطان غیاث الدین قرار داشت در شهر هرات اتفاق افتاد بنا به روایت عبدالله یافعی صاحب کتاب مرآت الجنان چنین آمده: « قدوه این دانشمند مشهور با امام فخر رازی بار دوم مکاوحه و مناظره نمود. سلطان غیاث الدین معادل و مطابق مجدالدین قدوه امام فخر رازی را احترام می نمود این امر بر کرامیان ناگوار بود روزی در هرات همراه قدوه فراهم آمدند به امام رازی مناظره های زیاد کردند کار به فتنه وجدال کشید سلطان عساکر خود را جهت تسکین و آرام بخشیدن مردم وارد معرکه نمود و برای امام فخر رازی امر داد تا از هرات بیرون شود .» مرآت الجنان ، جلد (3) ،صفحه(478).
با تاسف این مناظره طوریکه می بائیست به بیان گرفته نشده تا از نحوه استدلال آنها فهم صحت وسقم میگردید قدر مسلم آن است که قدوه از مرتبه عالی علمی بر خوردار بوده که با امام رازی محدث ، مفسر ، فقیه و وارد به تمام علوم متداوله مناظره نموده امام فخرالدین رازی به حیث سر مدرس مدرسه غیاثیه که از طرف سلطان غیاث الدین تاسیس گردیده بود قرار داشت بحث ومناظره با چنین شخص امر سهل وآسان نیست آنهم به محضر سلطان جهاندار غیاث الدین غوری . در نتیجه باید اذعان کرد که میزان فهم و دانشمندی هر دو طرف مناظره و مشاجره قابل قدر و تمجید است این رویداد ومناظره عظیم وتاریخی به قول عبدالله یافعی در سال (595) هجری بوقوع پیوست .
3- قاضی مجدالدین قدوه : این شخص در زمان فتوحات ملک مغرالدین (شهاب الدین) غوری که به قلعه (تبرهنده) میرفتند (1200) مرد جنگی را از نخبه ترین پهلوانان تولک قیادت و سرپرستی داشت و بطور خاص با قاضی ملک ضیاءالدین در امور نظامی و مبارزاتی در این سفر همکار و هم باز بود زمانیکه قلعه (تبرهنده) فتح گردید به قاضی ضیاءالدین سپرده شد وی را قاضی مجدالدین توسط عساکر خود تا مدت هشت ماه حمایه نمود و به انتظار برگشت سلطان بودند.