- توجه حيران در فن بيان وبديع :‌ استاد يگانه‌ :
در سروده هاي حيران هم پاي ديگر شعر سرايان تركيبات ازقبيل تشبه ، استعاره ، تجنيس ، تضمين ،‌ ملمع ، ابهام ، تقسيم تاكيد ، مسمط وغيره موجود است.
رعايت اين شيوه ها درك عالي حيران از فن بيان مقام آنرا در شعر سرائي برجسته مي سازد و در بين شعرا معاصرش ممتاز وطور نمونه در تذكر بعضي مي پردازيم :
تشبه : ور نظر مي كــــــــــنم بـــه لعل لبش دل مــــن دود مــــي كـند چو كباب
تشبه مركب: دو زلفـش را بــــروي هــمــچو ماهــش رقـــــم بر لـــوح اســـــطرلاب ديدم
استعاره : بر سر و قدت سرو چمن راست چه نسبت اي سرو سمن بـوي سمن بر چه نويسم
جناس:
از شصت او خــطا شد تير بر جان ضعيفم خورد
يقــينم شد كه صــــياد من از ملك خطا باشد
تجنيس مزدوج:
برد ســـودايت ز رويـــم اي بت گل رنگ رنگ
زد بـــپايم آرزويت اي مـــهي دل سنگ سنگ


تجاهل عارفانه: سنـبلستان است خطت يا بنفشه ياســمن عنبر ساراست يا زلف تو يا مشك ختن
سوال وجواب: يار بامن گفت ترك خواب كن گفتم بچشم طاق ابرويم بخود محراب كن گفتم بچشم
مراعات النظير: هركه را فكر خـيال است و به سـر سودائي من بسوداي دهان وخـط و خالت باشم
ابهام : چـشم تـــو فـتـنه است بهر سو نظر مكن مـردم بدور چشم تــو بيــمار مي شود
ملمع : ســـــلامـي بــــگو از زبـــانـم نــسيما عــلي مـــن يــكــــون نبــياً كــريما
تفريق : گل گلـــزار به روي تو چــه نسـبت دارد او به لطف است وليكن تو بدين زيـبائي
تقسيم : جبين وچـهره وچشم تواي شهي كـــشور اول مه است و دوم مـهر و سومين اختر
تنسيق صفات : دلم خون گشت از هجران يار نو مسلـماني به سنـگين دل نا قابـلي طفل دبستاني
ردالعجزا صدر: ز صحن جوي بارها ز لــعل ســم توسنـش چو سرمه شد بچشم من هزارها غبار ها
هـــزار ها غبار ها به اوج چــرخ خــيمه زد بگــرد تو نمي رسد يكي ازين هزار ها
بيان وتفسير : اي خطت سبزو دلت غنــچه زبانت شــكـر طلعـتت مـاه ورخت مهر و دهانت كوثر
تاكيد : گــــــــر آن پــــــــــري رو از من بـرنجد استغـــــــــفرالله استـغـــــــــــفرالله
گويش ويا اصطلاحات غوريان در غزل حيران واژه هاي چون :
جيگر : از خـــون جــيگر من بيــچاره چون حــنا در روزعيد بركف آن پاچه خوشنما است
غاز: قاضي صدرگفت كه حيران فروش كـــيست صـد هاچو اين مبيع به يك غاز مي خرم
مجهول: به حــــــال ما نظر كــن از ســــرلــطف بــــسي مجـــــهـول و نادانـم يا غوث
اژدهار: زلــــف كـــج تــو تكـيه بــماه رخت زده يا خــفته اسـت در بـــر روي تو اژدهار
كلك : مسكين دلكم با كلكي گـشته گــــرفــــتار با سـنـبلك و كـاكلـــكي گـشته گرفتار
قبقان: از طمع هم ميشود طامع هلاك اي هوشمند گرگ و روبه را در آرد برتهي قبقان طمع
عرقچين: عرقچين سرت با مــو هاي مشك افــشانت به نيكـوئي تناب خيمه گاه حور را ماند
***
1- جيگر بمعني {جـــكر}. 2- غــاز بـمعــني {كـــم ارزش}. 3- مـجــهـول بمـعــني {نا معلوم}.
4- اژدهار بمعني {اژدها}. 5- كلك بمعني {درد سر ومزاحم}. 6- عرقچين بمعني {كلاه نازك تكه اي}.
نسبت فــــــــــعل و فاعل:
نمونه فاعل جمع وفعل مفرد:
گوساله پرستان طلب نام و نــشان كــــرد آخــــر كـــه گذشتند ازين نام و نشان ها
يا - هــــربي ادبي ببزم مـحبت كـــــجا رسد نا مـــــحرمان بـه خلوت دل ها نمي رسد

در اين دوبيت و گوساله پرستان ، و نامحرمان فعل جمع و نمي رسد ، وكرد فعل مفرد آمده است.
قابل ياد آوريست كه واژه هاي ساختن ، ساخت ، سازم ، سازي ، سازند ، سازند را در اشعار حيران كه دربعضي موارد به مفهوم كردن آمده است مثالهاي شانرا همرديف اينطور ميخوانيم:


ساخت : ويا چــــوبلبل شــوريده حال از غـــم گل زشام تا به سـحر از فــراق افغان و ساخت
سازم : با وجــود جور و ظلمش صبر اگرسازم بــود بر من محزون به از صوم و صلواة و هم ز حج
سازي : اگـــر يـكـــره نظــر ســــازي به حـيران بمن بـــــهتر بــــود از تــخت و از تاج
سازند: گـــــربـــــــدانند شـــــرح حــــالم را گريـــه ســـــازند بــــحال مـن احباب
سازد : به خاكـم گــــــــرســـازد مــهي مـــن نمايـــــم بـــــعد مـردن چشم خود باز
ساز : تــــــرا بازهــــــم قسم بر چـشم مستت نگاهــــي جـــــانـب حـيران خـود ساز

جالب توجه است كه :
حضرت ميرعبدالخالق آثم مشهور به صاحبي شاعر بزرگ ديگر غور نيز كه بزبان عربي تسلط داشته اند ودو جزء از قرآن شريف را بنام دُرالمنظوم به نظم تفسير كرده است از كلمه ساختن عين برداشت را داشته اند ودربسيار موارد به مفهوم كردن آنرا بكار بسته اند .
باين نتيجه مي رسيم كه حيران شاعر آگاهي بوده است اگر از يك جانب به گنجينه هاي ادبي تكيه داشته از جانب ديگربه فرهنگ فلكوريك ولهجه محيط خويش به شايسته گي بهره جسته است بسوي كمال روكرده است.