نصایح نظمی
ای بــــــــــنی آدم ز روز نـــخــــست حـق دو مـــنزل بـرات ساخت درست
یعنی بــر آدمــــــی خـــدا دو ســـــرا ساخـت دنــیا و دویــــمش عـقـــبا
تا بــــــدنـیا بــــــه بــــندگی کوشند نه چو حــــیوان خـــورند وهم نوشند
منصب وحـکم بـــــــر تــــو داد درست تا که بر بندگیش باشــــی چـــست
بــــــشـــناســـی خــــــدای را از دل که نــگـردی به آخـــــرت تـو خجل
دســت کــــــوتاه کــــن ز ظلـم وستم هــم ز تــــزویر وحـــیله رشوت هم
از بـــــغاوت بــــیک کــــــنار شــوی تا که مـقبول کــــــردگار شـــــوی
نه بــــظاهر حــــقـیر چــــــون سـتور باطنت فی المثل چــو کلب عــــقور
گـــــر تــــو ای بـنده حق شناس شوی ایمین از خــــوف و از هـراس شوی
نه که چــون قـــاضیان همــــچو غـــاز کــند او ســـــوی خلق دســـت دراز
یا چـــــومــــفـتی کـــه مـفت بستاند حـــــرمــت وحـل را یــــــکی داند
یاکه چـــون افـــــسران فوج و نــــظام خــــــــلق را میخورند تا به تــــمام
یا چو حـــــکام یـــا چو مامـــــــورین که نه دنــــیا گذاشتند ونـــه دیـــن
مال مردم اگــر چـــــه شـیریـــن است مــــصدر لـعنت است و نــفرین است
مال مــلت خــــــورنـــد چون پـــرکاه مـــــال دولت بـرنـــد بر تنــــخواه
وای ازیـــــن خــــــــوردن تو مردن به هـم ازیـــــن زیـست جان سپردن به
نه تــــــرا شــــــرم ز خدا نه ز شـــاه میـــــکـــنی روی خود بدست سیاه
حق چـــو دادست بـتو مــــنصب جـــاه خلق او را چـــــرا کنی تــو تــــباه
نه تــــــو از جــــمله کــــــسان باشی شـــــان زمــــین و تو آسمان باشی
آزبــــگـــذار حـــــــرص یکسو کـــن بـــــخدا تـــــرسی ورضا خـو کــن
پــــند بشــــنو کـــه ســــودمند شوی نـــــــزد مخلــــوق ارجمــند شوی
گر تــــرا شـــــرم وهـــــم حیا بــاشد عــــــــــزت و ذلـت از خـــدا باشد
ور تو مـــــغــــرور گــــشـتی از عـزت زود افــــــــــتی بکـــوچه ذلــــت
وعظ من را چو حلــقه ســـــاز بـــگوش غیر تنخواه خــــود مــــخور و مپوش
گر خــــــــوری زهـــــر قاتلت گــردد فائــــــیده راه بــــا طــلت گـــردد
این نصیحت که گفته است حـیران
گوش گیرد هر آنکه هست او انسان
***
ایدل نادان مکن از هیچکس احـسان طمع مردنت صد بار بهترگرکنی یکنان طمع
تا قیامت زیر بار مـــنت ناکـــــس شوی یک فلُس ارمیکنی از مرد بازرگان طمع
هر که را امید بـر رزاق مطلق محکم است دولت وحشمت کجامیدارد ازشاهان طمع
جز جفا کاری نبینی در مــقابل ای پــسر گر وفا داری کنی ازخیل مهرویان طمع
بــهر یکنان سنگ را از کوه آوردن به است زانکه سازی یکدرم ازقوم و از اخوان طمع
عار باشد نقطه ی را هم طمع کردن زکس زان سبب بی نقطه باقیمانده در دوران طمع
ازطمع هم میشود طامع هلاک ای هوشمند گرگ و روبه را در آرد بر تهی قبقان طمع
تا زمان موت می بود ارجـــمند و محترم
گر نمیکرد از خسیسان جهان حیران طمع
***
یار اگر بی رحم شد از دوست واز دشمن چه فرق
رحــم اگر بر دل نباشد از دل وآهن چه فرق
گوش اگر سامع نباشد وعظ گفتن را چه ســـود
چشم اگر بینا نباشد ازخس وسوسن چه فرق
گر بــــــود فایـــــده بر رفتن ومــــاندن بجا
گر بری از نفع شد از ماندن ورفتن چه فرق
شب نخفتن برعبادت وه ز خــــــفتن بهتر است
گـر نباشد بندگی نا خفتن و خفتن چه فرق
مرد از مــــردانگی بـــهتر بـــــود از جنس زن
گر بوی مردی نباشد بین مرد و زن چه فرق
رهزنان را گر کند سلطان سیاست خـوشنما است
گرسیاست نیست ازسلطان و از رهزنـچه فرق
زندگانی از برای حق پـــــــــرستی به، ز مرگ
حـق پرستی گر نباشد مردن وماندن چه فرق
گر هنر را هست حیران مشتری چون متاع
مشتری گر نیست دربستن و سفتن چه فرق
***
ز نومیدی به تنـــگ آمــد دل من تا فغان کردم
که عمر خویش را ضایع برای این و آن کردم
ندیدم محرمی در دل که دانــد درد پـــــنهانش
بناچاری پس از عمری زبان را ترجمان کردم
به بستان رفته ام تا بار غـم از دل ســـبک سازم
ندیـــدم سرو موزون یاد آن سرو روان کردم
پی تسکین دل رفتم که گــیرم پــــند از واعـظ
بدرد آمد سرم سر را من از واعظ نهان کردم
گذر افتاد مــــارا در حـــــریم آن پـــری پیکر
ز گلکاری حریمش را زچشم خونفشان کردم
چو شمع از پهلوی خود شعله دادم بـزم جانان را
که از سر تا قدم بگداخت آخر ترکجان کردم
دل مــــن داغ شـــد از بــــی وفائی مـهرویان
سوی صحرا شدم چون لاله داغ دل نهانکردم
منم حیران به اوضاع جهان از بی تمیزی ها
ســـر خود را گرفته جای بر پیر مغان کردم
***
بهار عمر را چـــــــندان بـــقای نیست دانستم
گـــروه مـــهوشانرا هم وفای نیست دانستم
بجاهل عمر خود ضایع نمــــودن کار بیکاریست
درون هــــرزه گردانرا صفائی نیست دانستم
سر بی مغز را همچون حباب از فهم خـــالی دان
درون او بـجز باد هـــــــوای نیست دانستم
غرور سرکـــشی آخـــر شـــود از پا در انــدازد
نی سـرکش شود جز زیر پای نیست دانستم
برو صبر وقناعت پیشه کن گرعافیت خـــــواهی
ز حــرص و آز افزون تر بلائی نیست دانستم
دوای درد خود را از خدای خود طلب حیران
بجز این شــیوه دردت دوای نیست دانستم