مرحوم آخنده زاده صاحب محمد ایاز رحمه الله علیه
مرحوم آخند زاده صاحب محمد ایاز مشهور به آخند زاده صاحب دشت کهر فرزند مرحوم ملا شمس الدین بوده ، وی در یک خانواده روحانی ولایت فراه ولسوالی بکوا قریه قاضی آباد پا بعرصه وجود گذاشته و در آوان طفولیت پدر بزرگوار خود را از دست داده وی ایام صباوت را در دامن فامیل خویش سپری نموده علوم دوره ابتدائی را از نزد علما منطقه تا اندازه قدرت ادامه داده وبعداً جهت ادامه تحصیلات رهسپار ولایت قندهار گردیده و علوم متداوله که عبارت اند از صرف ، نحو ، تفسیر ، حدیث ، فقه ، و اصول را از نزد اساتید آن ولایت به پایه اکمال رسانیده وبعد از ختم دوره تحصیلات مدتی به تدریس طلبا در ولسوالی بکوا پرداخته .
مرحوم چون زاده خانواده روحانی و متصوف بوده جهت کسب طریقت و علوم عازم کشور عراق گردیده و علوم سلوک طریقت را از شهر بغداد از نزد پیر بزرگوار عالم شریعت وطریقت یعنی مولانا صاحب عبدالسلام ... نواسه حضرت غوث الاعظم صاحب که مشهور بنام آقا دیوانه بوده نزد وی بیعت طریقت نموده اند و ازان منطقه فیوضات زیادی را کسب نموده و بعداً عازم وطن گردیده و در ولایت کابل نزد شیر آقا جان فرزند مرحوم نقیب صاحب که از اولاد نسبی حضرت غوث الاعظم صاحب بوده بیعت نموده اند و ایشان به صفت خلیفه ومرشد به مخلصان و ارادتمندان معرفی وارشاد فرموده اند و اجازه بیعت دادن را برای شان دادند مرحوم جهت ارشاد مردم بطرف شهر هرات امر شده و در ولسوالی اوبه در قریه دشت کهر سکنا پذیر شدند دشت کهر در سمت شمال شرق این ولسوالی بفاصله 20 کیلومتر قرار دارد و در آن منطقه به تعلیم و تعلم علوم عرفانی و دعا خوانی تا اخیر عمر خود مشغول بوده خانقاه و مدرسه شان منبع فیض وبرکت بروی همه مریدان و مخلصان شان بوده ومیباشد و مرحوم در سال 1342 ش دار فانی را لبیک گفته وبجوار ایزدی شتافت . انالله واناالیه راجعون و مزار متبرک شان در قریه دشت کهر در ولسوالی اوبه بوده و مرحوم ملا فیض محمد شاعر در وصف مبارک این شعر را بر لوح مزار شان حک نموده است.

منه دل به کار چرخ بی حجاب
چند روزی میگذارد با عشرت
شیخ دین نامش محمد ایاز
خود مشو مغرور در عهد شباب
بعد از آنت خاک می گردد نقاب
زین جهان گردید بیرون چون بخواب












ابن شمس الدین ملا زاده بود
عزتت میداد میرزا ویا زوری نسب