شجاع الدوله

«آقای شجاع‌الدوله‌ خان و وزیر مختار لندن

صبورالله سیاسنگ

شجاع‌الدوله‌ خان - پسر شاه‌دوله‌ خان، از قوم بهرام‌خیل - ساکن غوربند است. پدرش به واسطهٔ فقر و مسکنت، للۀ‌ پسر نایب‌سالار پروانه خان بود و پسرش شجاع‌الدوله‌ را به سِمت شاغاسی در دربار امیر عبدالرحمان ‌خان داخل نمود. او در زمان امارت حبیب‌الله ‌خان اول به حیث شاغاسی منصوب و بعد به سِمت فراش‌باشی تعیین شد. بعداً به واسطهٔ کُتک خوردن از امیر حبیب‌الله‌خان در کوه چناری، طوری که دندان‌هایش شکستانده شد، در اتحاد به قتل امیر حبیب‌الله‌خان (بنا به اشتهارات و اظهارات مطلعین) وارد گردید و به شرکت در قتل آن مرحوم متهم است.

پس از قتل امیر حبیب‌الله‌ خان، شجاع‌الدوله‌ خان به وزارت امنیه نایل شد و در ۱۳۰۰هـ ش به ولایت هرات منصوب و بعد به وزیرمختاری معین گردید. معلوماتی ندارد. تا حدی متمول و شخصی است هشیار و کارآمد و با لیاقت. در مذهب تسنن سابقاً خیلی متعصب و با جماعت شیعه مذهب خیلی مخالف و معاند بوده است.

چون از نجبا نبود و متهم به رشوه‌گیری شد، نفوذی در جامعه ندارد. در مدت حکومت هرات، نسبت به ایرانیان بدرفتار ننموده و اخیراً تعصّبات و عناد سابق را هم نسبت به جماعت شیعه مذهب موقوف نموده بوده است.

از راپورت‌‌های هرات معلوم می‌شود که اگر در حکومت آن‌جا باقی می‌ماند، شاید به وقایع سرحدی هم خاتمه می‌داد. از متمولین درجه دویم است. در سیاست خارجی باید منتظر مراجعتش از لندن بود تا بتوان خط‌مشی سیاسی آتی او را تشخیص داد.

پی‌نویس

شجاع‌الدوله در لندن با یک خانم انگلیسی ازدواج کرد. در ۱۹۲۹ به هرات وارد شد و از جانب امان‌الله‌ خان به حکومت هرات پرداخت. پس از آمدن عبدالرحیم‌خان نایب سالار از جانب حبیب‌الله کلکانی به هرات، شجاع‌الدوله به مشهد فرار کرد و از آن‌جا به اروپا رفت. وی در زمان جنگ دوم جهانی در آلمان بود و در ۱۹۴۵م درگذشت.»

برگ‌های ۱۸۳ تا ۱۸۵ "کرسی‌نشینان کابل"

"احوال دولت‌مردان افغانستان در روزگار امیر امان‌الله"، سید مهدی فرخ – به کوشش محمد آصف فکرت، موسسۀ پژوهش و مطالعات فرهنگی، تهران، جولای ۱۹۹۱