حصار های تسخیر ناپذیر

بنام خداوند آگاه وتوانا"جل جلاله"

حصار های تسخیر ناپذیر

مقدمه

نویسنده: سید محمد رفیق نادم

الحمدالله والصلواة والسلام علی محمد رسول الله وعلی آله واصحابه وعلی من اتبع الهدا :

خداوند کریم بنا بر حکمتش کائنات را خلق نمود و در روی زمین حضرت آدم رب البشر را خلیفه خود گردانید وبرای نسل آدم برای تامین حیات مادی و معنوی علم , عقل وقوه ناطقه را ارزانی فرمود تا از آنها استفاده اعظمی نمایند و زندگی انسانی را پیریزی واساس گزاری نمایند خداوند عزوجل نعمت های گوناگون ومتنوع را برای نسل بشر ارزانی موهبت فرمود که در قید حساب نمی آید از جمله نعمت های بزرگ الهی علم وصنعت کتابت است . اگر ما از زمان حضرت آدم (ع)تا کنون چیز های را می دانیم ومیتوان آنها را قصه وتاریخ گفت ، از صنعت کتابت است آنچه را ما از مسایل تاریخی , فرهنگی , اجتماعی ، اقتصادی واسلامی میدانیم واز حدوث وواقعات و تغیر وتحولات بشری از یک حال به حالت دیگر در سطوح مختلف مطلع میشویم ومعلومات کسب میکنیم همه از همت عالی دانشمندان وقلم بدستان است ، شناخت ما از بشر دیروز تا بشر امروز طرز تفکر و اندیشه شان سیستم حکومت داری شان بر اندیشه ها و ایدلوژی های گوناگون محصول همین صنعت است.

قلم که وسیله کتابت قبل از رشد صنعت کتابت امروزی بود از مقام ارزنده بر خوردار بوده است، که شما نام آنرا در قرآن کلام خداوند مشاهده می کنیم قلم وسیله قابل قدری در تامین روابط بین کتله های بشری بوده مصوبات ، میثاق های بین المللی وقرارداد های بین الدول توسط قلم صورت گرفته ومی گیرد انتقال داشته های علمی ، تخنیکی وتکنالوژی که از طریق وسایل فنی پیشرفته از قبل ، فاکس ، انترنت ، فیس بوک وغیره صورت میگیرد نیز از قالب کتابت خارج نیست باید اذ عان کرد قلم وسایر وسایل تحریری وانتقال معجزه آفرین گردیده قبلاً هم انسانها در تمام ادوار حیات خویش در عرصه های مختلف بخصوص در فن تاریخ نگاری ، قصه نویسی وکتاب نگاری از قلم استفاده میکردند و اکنون هم می نمایند ، از زمان های دور آثار ماندگار را به ارمغان گذاشته اند که بسیار پر ارزش و سودمند است ، دانشمندان وتاریخ نویسان عالیقدر آفریده های خویش را بما سپردند که واقعاً قابل قدر وستایش میباشد قبل از هر چیز میخواهم نظرات ودیدگاه های خویش را پیرامون مورخین ابراز نمایم شخصیت مورخ زمان پُر ارج وبا اهمیت است که کاملاً بی طرفو در نگارش خود صادق باشد حقیقت گو و واقعیت بین باشد گفتار آن متدل بدلایل ثقه ، با اعتبار و از منابع عمده ومآخذ قابل اعتماد و شناخته شده صورت گرفته باشد تا امتیازی باشد بین رمان ، نویس ، داستان ساز ، افسانه گفتار برمبنائی تصور و تخیل اصولاً مورخ باید از هر نوع تعصب وتعلقات قومی ، مذهبی ، کسانی دور باشد مورخ نباید غلط نویس ودر نقل قولها تصرفات تزئید وتنقیص انحرافی نماید این تصرفات چه جزئی باشد وچه کلی ثبوت تصرفات جزئی هم به شخصیت مورخ لطمه وارد میکند ؛ لزوماً مورخ باید حقایق را در هر شرایط و زمان بدون جانب داری از این وآن انعکاس بدهد مندرجات تاریخش را وارونه ننویسد و خیانت انحرافی را مرتکب نشود ودر ذهن خواننده گان سم پاشی دور از واقعیت ننماید . تا جائیکه من فکر میکنم مورخین بدون انگار بدو دسته تقسیم میشوند؛ یکدسته کسانی اند در باری یعنی وابسته به مقامات قدرت که منافع شان توسط همین قدرت تامین میگردد هم از لحاظ مادی وهم از لحاظ معنوی ، دسته دوم کسانی اند که هیچ نوع وابستگی وارتباطات در دستگاه قدرت حاکم ندارند.

مورخین در باری ولی نعمت های خویش را که تامین کننده زندگی شان در ابعاد مختلف میباشند از مداحی واضافه گوئی شان ثروت وعزت بدست می آرند نسبت به مورخین غیر وابسته بسیار متفاوت اند ولی نعمت های خود را به چشم بهتر می بینند تا جائیکه از تذکر وانعکاس حقایق تلخ مربوطه شان اغماض می نمایند ونمی خواهند دیگران را مطلع سازند این دسته مورخین آنچنان در بحر عطیه های باد آورده ومجانی مفروق اند حتی نمی پذیرند که دیگران پیرامون ممدوحه شان حقایق را بنویسند چشم حقیقت بین این گونه تاریخ­نگاران کور است ونمی توانند حقایق را به بینند تاریخ نگار هرگاه متکی به اقوال دیگران چیزی را می نویسند وآن اقوال سند ثقه نداشته معذور اند واگر می دانند که آن اقوال صحت نداشته عمداً به آن تکیه می نمایند درست نیست ازین دسته عده ای هم هستند برای کسب محبوبیت وبدست آوردن مقام ومنزلت کتب تاریخی خویش را بنام سلاطین وابسته خود مسمی نموده اند که نهایت گرایش است در حصول مادیات ، دسته دوم غیر وابسته وامتیاز جوینده آزاد از رشته های اسارت بار مادیات دستگاه حاکمه وقدرت مند بنا بر بی طرفی که دارند ومطمع نیستند زیاد حقیقت نگار وواقع بین میباشند نسبت علونفس وپیروی از حقیقت تحت تاثیر هیچ کس ومقام قرار نمی گیرند حقایق مسلمی را که می نویسند و ولی نعمت دسته اول ضربه می بیند وخدشه دار میگردد دسته اول پیش از مطالعه کورکورانه آن را مردود می شمارند تناقض گویهای بعضی از مورخین قسماً ناشی از همین امر است وقسماً از بی خبری کم مطالعه گی وبعضی عوامل دیگر مثال های زیادی وجود دارد ولی از تذکر شان خود داری میشود مگر برای ثبوت ادعا دو موضوع را متذکر میشوم : اول وزارت معارف زمان سلطنت محمد ظاهر شاه در کتاب تاریخ صنف ششم آنوقت که مضمون درسی هم بود نوشته بود که مردم ولایت غور در زمان احمد شاه درانی مسلمان گردیده اند که ناشی از عدم دانش تدوین کننده گان تاریخ بوده اما مرحوم میرزا محمد داعی که از شخصیت های دانشمند وپُر معلومات غور ، در یاد آوری من بکابل مراجعه کرد غلط نگاری ریاست تالیف وترجمه وزارت معارف را در مقامات صالحه ثابت نمود واسلام آوردن مردم غور را از زمان حضرت علی کرم الله وجهه به اثبات رساند کتاب تاریخ مذکور از تمام مکاتب افغانستان جمع آوری شد واسلام آوردن مردم غور مربوط گردید در زمان حضرت علی خلیفه چهارم و درج کتب تاریخ گردید.

موضوع دوم: محترم ظاهر طنین ژورنالست ، دانشمند وزمانی سفیر افغانستان کتابی نوشته زیر نام (افغانستان در قرن بیستم) آخر کتاب را تخصیص داده در نصب بعضی تصاویر به عنوان معرفی اثر زیر تصویر منارجام نوشته است: (اثر دوره غزنوی ها) این هم به اغلب گمان از عدم معلومات ویا کم مطالعه نشئت گرفته است.

من هم نه چون مرحوم میرزا محمد داعی آرام نه نشسته غلط نویسی آقای طنین را در ویب سایت جام غور انعکاس دادم اگر آدرس انترنتی آنرا می داشتم با خودش مفاهمه میکردم آنرا گذاشتم بدوستان غوری که دسترسی بیشتر دارند . تا جائیکه دیده میشود مورخین غیر وابسته مرتکب انحرافات نگردیده در نقل قول و ارائه روایات صادقانه بیطرف عمل کرده اند آنچه را رقم زده وهمت ارزمانی کرده اند در کمال امانت داری بوده حقیقتگوی شان خیلی پرواضح واظهر من الشمس است مسلماً نوشتار بر مبنایی قطمیع ونوشتار بر اصول بیطرفی تفاوت های چشم گیری دارد . و در موضوع که نوشتار صورت میگیرد هم قابل بحث ومکث میباشد طوریکه ملاحظه میشود مورخین که پیرامون شخصیت علمی فرهنگی دانشمندی وکار آرای آن واز صداقت وخدمتگاری آن ودیگر مواصف وسجایای آن سخن گفته اند اغلباً تحت تاثیر بعضی مناسبت ها قرار گرفته اند وگفتار و اظهار نظر شان آنچنانی که باید می بود نیست و در پایه واقعیت استوار نمی باشد خوش بینی ها وبد بینی ها را از زاویه مناسبت ها وتعلقات انعکاس داده شده از بُعد دیگر اگر تاریخ نویسان روی قضایای اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی اماکن مقدسه آبده های تاریخی بذل همت کرده اند ویا نتیجه تحلیلی و پژوهش علمی اشخاص وافراد نا شناخته را بدون معرفت وابستگی های شان انعکاس دادند تا حدود متفق القول حقیقت را بیان نمودند زیرا منافع مادی نداشته واز جانب دیگر واقعیت های مطرح بوده که از آن نمی توان شد انکار نمود بخصوص آنعده آثاریکه شهرت جهانی دارد طورمثال در باره دوره امپراطوری غوری دانشمندان مورخین داخلی وخارجی تعداد (165) اثر نوشته اند ولی در تمام قضایا و رویداد های این دوره بزرگ تاریخی باهم متحد نیستند وعملکرد سلاطین غور را از چشم واحد نمی بینند و در باره آنچه درباره اعمار اماکن مقدسه وبناهای می نویسند مانند مسجد قوت الاسلام در هندوستان ، مسجد جامع ولایت هرات ، مدرسه شاه مشهد در ولایت بادغیس ، خانقا های چشت شریف درهرات ، منارجام در ولایت غور ، اعمار خانقا ها در مکه معظمه توسط ملک ضیاءالدین غوری ، قطب منار دهلی نگارش یافته همه با هم متحد اند.

دیدگاه کوتاه بود در مورد مورخین ونحوه نگارش شان که چگونه بوده است.

بعد ازین ارائه نظر میخواهم در باره تولک معلومات را تحت عنوان وکلیشه (تولک وقلعه تاریخی آن) نوشتار داشته باشم ، تاریخنگاران در باره تولک وقلعه آن قلم فرسائی های کرده اند ولی بسیار کوتاه مختصر وفشرده در حالیکه کنون در نتیجه مطالعه ثابت گردیده قلعه نام دار وباشکوه تولک از لحاظ موقعیت وساختاری از لحاظ استحکامات تعرضی و دفاعی در صحف کتب تاریخ حقیقت روشن وانکار ناپذیر درخشش دارد مگر بعضی تاریخ نویسان دانشمندان قلم بدست طوریکه از فحوای کوتاه نویسی شان فهمیده میشود این قلعه برای شان طور شاید وباید قابل شناخت نبوده معلومات کمتری در دسترس شان قرار داشته با جزئیات , خصوصیات ورویداد های تاریخی این وژمستحکم واستوار چون کوه های سر به فلک کشیده تولک معلومات کافی ومفصل نداشتند فکر می کنم روی همین ملحوظات تاریخ نویسان اربابان حکایت وروایت در اکثر جاها صرف از تولک نام برده اند آن هم طور جسته وگریخته نه طور منظم وبهم پیوسته در تعریف این قلعه ایجاب میکند تا از نگاه ساختمانی فن معماری ، رعایت استحکامات نظامی توجه لازم صورت گیرد که خیلی با اهمیت است بنده خواستم از تمام گلستانهای تاریخ که تحت مطالعه ام قرار گرفته و از آنها برداشت های دارم غنچه های متنوع و رنگارنگ آن ها را دسته بندی کرده خرمن ازگل مرتب ساخته تقدیم خواننده گان وعلاقمندان عزیز وقدر دانان تاریخ نمایم از ساختار ابتدائی قلعه گرفته تا تاریخ اعمار آن واینکه توسط کدام شخص وکدام تاریخ صورت گرفته تا توضیح اینکه جنگ های متعدد از طرف کدام قدرتمندان آشفته حرص وآز علیه تولکیان تحمیل گردیده وبه کدام تاریخ ها بوقوع پیوسته وچه نتائج را در قبال داشته هم چنین شخصیت هایکه درین قلعه سمت ملکی وامارت داشته ، قضات مقتدر وبلند پایه ، علما متبحر و پُر توان ، اهل ادب و فرهنگ پهلوانان دلیر و شجاع قهرمانان شیردل وپُر قدرت که در طول تاریخ (465) سال جنگ با وقفه ها در تولک داخل معرکه جنگ بودند همه را طور مفصل معرفی نمایم مورخان از هرکیس وقماش که بودند در مورد معرفی تولک وتولکیان کوتاه قلمی های فراوان کرده اند که من سخت موثرم طور مثال شاعری در اوصاف قلعه تولک شعری را به این مضمون سروده است.

بر آورده سرتا به چرخ برین بر او مرغ پرنده را راه نی		ز بالاش پیدا نبودی زمینبرش باد را گذرگاه نی

من معتقدم تعداد مصارع این شعر بسیار بوده ولی تاریخ نویس نه از مقدمه ونوع ارتباط و مناسبت ذکر کرده فقط در ذکر دو مصرع کفایت دانسته در حالیکه این شعر بسیار زیبا ودلکش است صرف نظر از مناسبت آن در مورخ خاص اگر تمام مصارع آن در حد کفایت آورده می شد به مقبولیت وزیبائی آن افزوده میگردید من به مطالعه چندین کتب تاریخ در این چنین کوتاه نویسی های بر خوردم واین امر انگیزه شد تا دست بکارشوم از مجموعه این مختصرها تفصیلات را بوجود آورم تا از آن مفهومی بدست آید وخواننده به نتیجه مطلوب نایل گردد و از جریانات گذشته قلعه تولک وتولکیان بخوبی مطلع گردد .

از زمانه های دور تا اکنون موفقیت وعدم موفقیت هر کتله و جامعه کشور و دولت مربوط ومنوط به یک سلسله عوامل ، انگیزه وشرایط در عرصه های گوناگون بخصوص در عرصه نظامی بوده ومیباشد آنچه در باره تولک مشهود ومعلوم است انگیزه اصلی وبیشترین راز موفقیت تولکیان شجاع ومبارز در وحدت ویکپارچه گی شان نهفته بوده سهمگیری شان در دفاع از جنگهای تحمیلی در مقابل تعرض وتجاوز قدرتمندان جهان خوار مانند چنگیز مغل ، سلطان سنجر  سلجوقی وغیره و مقاومت جانانه وجوانمردانه شان در ادوار مختلف چه از نگاه فردی و چه از دیدگاه اجتماعی نقش عمده و اساسی داشته استحکامات موضعی آماده گی های لازم نظامی ، دقیق بودن اهداف وستراتیژی موقعیت جغرافیوی زمینه های خاص دفاعی ظرفیت های انسانی وتهیه وجابجا نمودن مواد اولیه بخصوص مواد ارتزاقی تهیه وتعبیه آب مصارفاتی از مجاری غیر مرعی ونا معلوم با مهارت و شیوه خاص زمانی ومکانی که همه آنها در امر جنگ وقتال بسیار مهم وبا ارزش عوامل دیگری در پیروزی مردم تولک موثر ومفید بوده است ایجاب می نماید غرض مزید معلومات ما روی هر یک از مطالب مشروحه توضیحات لازم ارائه گردد که فلسفه تاریخ نگاری ارائه معلومات پیرامون حدوث واقعات ونتائج آن میباشد ومعلومات ارائه میگردد برای خواننده گان این معلومات باید طور تدوین گردد که از آن استفاده بعمل آید ولی در کوتاه نویسی مسلماً این هدف بدست نمی آید چندین کتاب را که من مطالعه کردم از تولک وقلعه تاریخی آن بحث و فحص طولانی نکرده اند ونتوانستند ویا نخواستند خواننده را جلب نمایند وبدون نتیجه گیری لازم از موضوع گذشتند بیشترین تماس را در قضایای تولک قاضی منهاج سراج صاحب طبقات ناصری ، عبدالله صیفی هروی وسید عبدالواسع جبلی غرجستانی داشته مولانا قاضی منهاج سراج در قضایای تولک ذی دخل بوده حتی مدت چهار سال با جمله اقارب مادری اش همردیف سایر مردم تولک در وقت حمله چنگیز مغل از قلعه تولک دفاع نموده است چشم دید وشاهدان خود را از واقعات غور وتولک انعکاس داده است اقارب مادری واخوال قاضی منهاج سراج وخود او جمله مسکونین قلعه تولک بوده بنابر همین ارتباط در تولک سروکار داشته که در آینده در بخش جنگ چنگیز مغل مفصلاً درین رابطه معلومات داده می شود وسایر مورخین نیز در تولک وقلعه تاریخی آن گفتنی های را دارند نه مانند.

فهرست مطالب کتاب، حصار های تسخیر ناپذیر

پیشگفتار                                                                   

بخش اول تولک در زمان قدیم             

تاریخ اعمار قلعه تاریخی تولک و بنیان گذار آن                      

شخصیت های که در تولک زیست داشتند                            

حضرت خواجه سید عبدالله علوی (رح)                               

ابو علی محمد بن عاس تولکی                                          

قاضی منهاج سراج صاحب طبقات ناصری                             

ملک ضیاءالدین قاضی تولک                                            

قاضی مجدالدین قدوه تولکی                                            

قاضی جلال الدین مجدالملک احمد عثمان تولکی                   

امیر نصر تولکی                                                            

ملک مبارزالدین حبشی نیزه ور                                         

عمر سراج شاعر تولکی                                                   

فخرالدین محمد ارزیر وسپهسالار                                       

ملک معزالدین                                                             

ملک حسام الدین                                                         

ملک شمس الدین                                                        

ملک مبارز الدین نهی                                                    

ملک محمد نهی                                                          

ملک عزالدین                                                              

ملک اختیارالدین                                                          

ملک هزرالدین محمد بن مبارک                                       

ملک فرُّخ زاد تولکی                                                      

جنگ های تحمیلی                                                

جنگ سامانیان ، اولین جنگ در سال های (353) هجری      

-      جنگ غزنویان، از سلطان محمود تا سلطان مسعود             

-      جنگ سلجوقیان                                                   

جنگ چنگیزیان ، در چند مرحله شروع از سال (617)    

-      جنگ تاتاریان                                                      

-      جنگ نیمروزیان                                                   

-      جنگ سلطان علاءالدین غوری                                    

-      جنگ سلطان غیاث الدین کرت غوری                          

-      جنگ سامانیان                                                     

-      جنگ غزنویان علیه تولکیان                                      

-      جنگ سلجوقیان                                                   

-      جنگ چنگیزییان                                                  

-      مرحله اول جنگ چنگیزیان                                      

-      مرحله دوم جنگ چنگیزیان                                      

-      مرحله سوم جنگ چنگیزیان                                     

-      مرحله ششم  از طرف سلطان علاءالدین غوری موسس امپراطوری غوری ها  

-      مرحله از طرف سلطان غیاث الدین کرت غوری               

شهر های تاریخی و معروف غور عبادت اند از                         

بخش دوم،تولک در زمان معاصر از صد سال به این طرف              

معرفی علماء و دانشمندان                                               

پول مروج و نوع معامله                                                  

چگونگی پیدایش بانک نوت ها  کاغذی                               

روشهای کاری حکومت محلی تولک                                   

نحوه زندگی کارمندان دولت                                            

چگونگی تامین ارتباطات                                                 

مکلفیت ها و وجائب مردم                                               

نحوه تدریس و تعلیم                                                     

تولیدات زراعتی باغداری و انواع خوراکه ها                            

نوعیت لباس                                                               

صنایع دستی                                                              

موسیقی و انواع آن                                                       

بازی های محلی وعنعنوی                                               

مطالعات جدید تاریخی تولک                                           

تصاویر و ضمایم                                                           

مآخذ و منابع