مقدمه

اوبه . [ ب ِه ْ ] (اِخ ) بضم اول و سکون ثانی مجهول و کسر ثالث و ظهور هاء نام قریه ای است از قرای هرات و نزدیک بدان . (برهان ) (آنندراج ) (حبیب السیر چ قدیم ج 1 ص 379). و در معجم البلدان بفتح همزه ضبط شده و نسبت بدان اوبهی است .
« به طرف شرقی شهر هرات به فاصله 64 میل انگلیسی و یک فرلانگ به دو طرف دریای هریرود واقع میباشد. خوبی آب و هوا،حسن موقعیت این موقع را به بهترن مناسب طبیعی حایز نموده است.صاحب مجمع البلدان می نویسد که اوبه قریه ای از قراء قریبۀ هرات است و به این زمین علماء بزرگی نسبت داده شده اند،مانند جناب فقیه کامل عبدالعزیز اوبهی که در سنه 428 وفات یافته اند و ابومنصور اوبهی که در سال 403 رحلت فرموده اند و ابو عطا اسمعیل بن محمد بن احمد هروی اوبهی که ازآنها ابوالحسن بشری روایت می کند. همچنین جناب علامه مرحوم عبدالمجید پسر اسمعیل پسر محمد ابوسعید قیسی هروی حنفی قاضی بلاد روم ، ولادت با سعادت شان در اوبه شده، تحصیل علوم فقیه را در ماورا النهر از سید شرف و قاضی فخررحمه الله علیه نموده اند.
علماء دانشمند عالم اسلام اکثر آنها را مقتدای خود قرار داده و استفاده ها از حضور شان برده اند. در بغداد و بصره و همدان و بلاد روم عمر عزیز خود را به تدریس علوم دینیه گزرانیده اند و در هر جا راس علما ثقه قرار یافته اند.
حضرت مولانا عبدالمجید مصنفات زیادی در فروع و اصول به یادگار از خود گذاشته اند. قرار قول صاحب مجمع البلدان و رسائل و اشعار غرایی هم از ایشان باقی مانده. آخر در قیصاریه به ماه رجب 537 وفات یافته و در آن جا به آغوش خاک سپاریده شده و اوبه تا ابد به نام نامی همچه فرزند عزیز خود قرین افتحار گردیده است .
مولانا جلال الدین اوبهیرحمه الله علیه که یکی از کبار علما دوره تیموری است ، از اوبه بوده اند. استفاده علوم را از علامۀ مشهور مولانا سعدالدین تفتازانی نموده اوایل عمر را در خدمت آن جناب به سر برده اند و بلاخره در شب پنچ شنبه پنجم شعبان 933 وفات نمودند.»
بدون شک وقتی بخواهید راجع به ناحیه اوبه چیزی را تفحص و تجسس کنید به بن بست خواهید خورد و از هر دری دست خالی بر خواهی گشت، دلیل آن روشن هست،کمتر توجهی برای معرفی اوبه از جانب هیچ کسی در طول تاریخ صورت نگرفته است البته ناحیتی که از نواحی شهره ولایت هرات باستانی هست که در آن مشایخ، علما، بزرگان، متصوفین، شعرا و نویسندگان زیادی زیسته اند و این خاک را با وجود امجد خود پر بار ساخته اند.
شخصیت های اوبه تعداد شان زیاد است و متاسفانه بر اثر بی توجهی تاریخ نویسان و همین طور جبر زمان هیچ اثر نوشتاری وجود ندارد که بتوان در استناد به آن تاریخ اوبه و زندگی شخصیت های آن را مطالعه نمود.
در «مجالس النفائس» در باره او آمده: او از مردم متعین خراسان بود مردی پاکیزه روزگار و صحبت دیده و خوش طبع بود، و خطوط را نیک نویسد اما در لباس و عقد دستار بسیار تکلف میکند.
بنا به چند دلیل تاریخ اوبه مستور باقی مانده است، اول اینکه اغلب آثاری که پیرامون تاریخ ناحیه ای وسیعی از خراسان بزرگ و همچنین پیرامون معرفی شخصیت های این ناحیه نوشته شده بوده است به دست یغما گران مغول به آتش کشیده شده و یا هم پس از ظهور اسلام به شدت تحت تاثیر فرهنگ اعراب قرار گرفته است که اینجا برای شرح آن مناسبتی نیست و دلیل دوم هم این بوده است که نویسندگان و مورخین کمتری وقت خود را صرف نوشتن آثار،تاریخ و یا هم زندگی نامۀ شخصیت های این ناحیه نموده اند، بویژه در دوران معاصر کمتر و یا هم به زبان بهتر هیچ فردی به طور منظم و مدون در خصوص این محیط مطالعه ای دقیق و شگرفی انجام نداده است.
اما رسالۀ حاضر گوشه ای از سیر تاریخی اوبه همراه با معرفی شخصیت های این سر زمین است که شامل معرفی اماکن تاریخی، مزارات حضرات و معرفی شخصیت های متقدم میگردد، نکته مهم اینجاست که اثر مذکور که ( چکیده ای از تاریخ اوبه ) نام یافته است انحصاراً وضعیت مزارات را به معرفی نگرفته است بلکه به آثار تاریخی این ناحیه نیز پرداخته و همچنان اشخاص نامی و معزز اوبه را معرفی می نماید.
استاد محترم الحاج صلاح الدین اوبهی سالهای درازی از عمر شریف شان را صرف نوشتن این اثر نموده اند و بدون شک نوشتن این اثر کار ساده و سهلی نبوده و بغایت نیازمند تحقیق و تفحص های شگرد بوده است،این اثر هرچند جزوه ای بیش نخواهد بود اما بدون شک گامیست بزرگ در عرصه تاریخ نویسی و تذکره نویسی در ولسوالی اوبه ویژه که تا کنون هیچ نوشته ای در این خصوص در دست نیست و این اثر تنها مآخذی خواهد بود برای آینده گان و آنانی که بعد ها بخواهند در این زمینه کار های بیشتری انجام بدهند.
باید خاطر نشان ساخت که بهم آوری و تنظیم یک چنین نوشته ای به هیچ عنوان کار ساده ای نبوده و میطلبد که با پشت کار،دلگرمی و انگیزه ای بالا به اثر نگریسته و نهایت سعی صورت پذیرد تا نوشته و یا اثری به وجه احسن ونهایت نیکی از چاپ بیرون شده و پیشکش شیفته گان علم و ادب به خصوص پویندگان و جویندگان تاریخ قرار بگیرد، روی همین ملحوظ وقتی بنده خواستم همکاری خودم را در ویرایش، بازنگری و طراحی این اثر خدمت استاد گرامی ام محترم الحاج صلاح الدین قاضی زاده اوبهی اعلان دارم با خودم در این اندیشه بودم که این کاریست بس سنگین و نیروی عظیم میطلبد، معهذا با مکثی و درنگی پیرامون کتاب و از آنجایی که علاقه ای شدید و احترام وافر به حضرت استاد داشتم کار روی این اثر را شروع کردم، تا اکنون که خدمت شما این را مینویسم کتب، آثار ،مقالات، مجلات، ماهنامه ها، فصلنامه ها و نشریات متعددی را یا ویرایش و یا هم طراحی نموده ام، باید اعتراف کنم که این اثر از جمله دشوار ترین آنها بود به دلیل اینکه نخست این یک اثر تاریخی بود و کار روی یک اثر تاریخی نخستین تجربه ام بود و دوم اینکه این اثر در زمان های مختلف هر گاهی که استاد توانسته بودند مطلبی را بدست آورده و در جمع نوشته های شان اضافه نمودند و کل مطالب از پراکندگی بالائی بر خوردار بود فصل بندی و اصلاح نوشتاری و تسلسل در آن دیده نمیشد، قسمتی از متن هم به علت نا خوانا بودن و یا هم ناآشنا بودن چشم کمپیوتر کار در هنگام تایپ متضرر شده بود. بهر حال به فضل و مرحمت دوست بیش از یک ماه طول کشید تا این اثر تایپ و دو ماه کامل بدون تاخیر در ویرایش متن آن زمان صرف کردم و سپس روی طراحی آن کار آغاز شد که این نیز در حدود یک ماه زمان برد و هنگام طراحی و نام گذاری اثر نظریات تک تک از دوستانی که با من در تماس بودند را جویا شده و سپس اثری که هم اکنون مقابل چشمان شما خواننده گرامی و فهیم قرار دارد تقدیم جامعه فرهنگی این مرز و بوم شد.
در اخیر از تک تک عزیزان خواننده تمنا دارم در صورتی که در متن و یا هم هرگوشه از این اثر اشکالی را متوجه شدید لطفاً با ما در تماس شده تا باشد در ویرایش های بعدی این اثر نقیصه های موجود مرفوع و همچنان کمکی باشد برای من و مولف کتاب که بدون شک نظرات تان را با ایشان شریک خواهم ساخت، تا در آینده در روشنی بهتر گام برداریم.
تماس:zerakshakeeb@gmail.com

با حرمت و احترام بی شائبه
سید شکیب زیرک، هرات 1394 خورشیدی