سردار انبیا خان و میراث قلعه تیوره: نویسنده: محمد نادر پروانه

سردار انبیا خان و میراث قلعه تیوره:

نویسنده: محمد نادر پروانه

سردار انبیا خان از سرداران به نام غورات طی کشمکش های درون خانواده گی محمد زائی ها در اوایل به قدرت رسیدن امیر عبدالرحمن خان بر اثر اختلافات با سردار عبدالقدوس خان برای حاکمیت هرات محبوس شده و از تاریخ وفاتش معلومات دقیق در دست نیست. سردار انبیا خان از سلسله سلاله آل شنسب و فرزند سردار محمد ابراهیم خان است که محمد جعفر بن محمد علی خورموجی نویسنده کتاب تاریخ قاجار؛ حقایق الاخبار ناصری از فرستاده ابراهیم خان به در بار ناصرالدین شاه ذکر خیر به عمل می آورد و چنین مینگارد "در دارالخلافه طهران با پیشکش و عرایض از طرف حاکمان خود حاضر بودند، به خلاص فاخره مخلع شده پس از استرخاص به دیار خود مشرف شدند." (خورموجی، ۱۱۲) سردار ابراهیم خان فرزند سردار محمد خان و محمد خان فرزند سردار امیر محمد خان و امیر محمد خان فرزند میرمحمد سلطان و میر محمد سلطان فرزند شاه کرم سلطان و شاه کرم سلطان فرزند شاه ولد سلطان که در خصوص هریک از این سرداران در کتب معتبر تاریخی ذکر خیر به عمل آمده است. به طور مثال؛ میرزا محمد بن زین العابدین نصیری در کتاب دستور شهریاران که شرح حوادث و وقایع سال‌های (۱۱۰۵_۱۱۱۰ ه ش) مصادف با سلطنت شاه سلطان حسین صفوی میباشد، می نگارد که؛ " اولا پانصد ششصد نفر از طاغیان بدگهر برداشته به عزم تاخت این ولایت آمده بود که شاهولد سلطان تایمنی که به جرات و جلادت ممتاز و به ملازمت بیگلربیگیان این سرحد سرافراز است با قلیلی از اقوام سر راه بر آن طایفه «أوليك كالأنعام گرفته بر وفق كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةٌ كثيرة بإذن الله (۳۷) (ب) بر آن فوج شیاطین اشتباه غلبه کرده در حین کر و فر، اوراز کلدی بدگهر با سه نفر از اقوام زشت سیر او عرضه تیغ شراره جوهر و اعوان و انصار آن دب اکبر را بنات النعش وار متفرق وادی ادبار میسازد و صفحه روزگار را از زنگ وجود آن مردود به مصقل تیغ آبدار می پردازد."(نصیری، ۱۷۵). در خصوص سردار دلاور خان برادر میرمحمد سلطان، عناب خان فرزند دلاور خان، گدا محمد خان، محمود خان، محمد یوسف خان و باقی سرداران به نام غور، کتبی چون؛(جهانگشایی نادری اثر محمد مهدی استرابادی ص ۳۷۰/فهرس التواریخ اثر رضاقلی هدایت ص ۴۴۹/ نادر نامه اثر محمد حسین قدوسی/ فارسنامه ناصری اثر حسین بن حسن فسایی ج ۱ ب۲ ص ۵۵۷/ تاریخ ذوالقرنین اثر فضل الله خاوری شیرازی ج ص ۲۶۸/ الماثرالسطانیه اثر عبدالرزاق مفتون دنبلی ص ۲۳۳/ زیور آل داود اثر مرعشی/ اشرف التواریخ/ تاریخ کامل ایران/ تاریخ سلطانی/ روضه الصفا ...) ذکر خیر نموده است که موجود می باشد. نیکو خواهد بود که قارئین گرام بدانند شاهولد سلطان فرزند شاه غلام سلطان و شاه غلام سلطان فرزند ظهیر الدین محمود مشهور به مشکین سلطان یا توره سلطان و ظهیرالدین سلطان فرزند مجیب الدین سلطان و مجیب الدین سلطان فرزند دلاور سلطان تنها بازمانده آل کرت و فرزند ملک غیاث الدین پیر علی میباشد(پروانه، محمد نسیم؛ سلسله سلاله آل شنسب ). آنچه گفته آمدیم در آمدی بود بر نسب و سلاله سردار پر افتخار انبیا خان.

سردار انبیا خان و میراث قلعه تیوره

سردار انبیا خان از سرداران به نام غورات طی کشمکش های درون خانواده گی محمد زائی ها در اوایل به قدرت رسیدن امیر عبدالرحمن خان بر اثر اختلافات با سردار عبدالقدوس خان برای حاکمیت هرات محبوس شده و از تاریخ وفاتش معلومات دقیق در دست نیست. سردار انبیا خان از سلسله سلاله آل شنسب و فرزند سردار محمد ابراهیم خان است که محمد جعفر بن محمد علی خورموجی نویسنده کتاب تاریخ قاجار؛ حقایق الاخبار ناصری از فرستاده ابراهیم خان به در بار ناصرالدین شاه ذکر خیر به عمل می آورد و چنین مینگارد "در دارالخلافه طهران با پیشکش و عرایض از طرف حاکمان خود حاضر بودند، به خلاص فاخره مخلع شده پس از استرخاص به دیار خود مشرف شدند." (خورموجی، ۱۱۲) سردار ابراهیم خان فرزند سردار محمد خان و محمد خان فرزند سردار امیر محمد خان و امیر محمد خان فرزند میرمحمد سلطان و میر محمد سلطان فرزند شاه کرم سلطان و شاه کرم سلطان فرزند شاه ولد سلطان که در خصوص هریک از این سرداران در کتب معتبر تاریخی ذکر خیر به عمل آمده است. به طور مثال؛ میرزا محمد بن زین العابدین نصیری در کتاب دستور شهریاران که شرح حوادث و وقایع سال‌های (۱۱۰۵_۱۱۱۰ ه ش) مصادف با سلطنت شاه سلطان حسین صفوی میباشد، می نگارد که؛ " اولا پانصد ششصد نفر از طاغیان بدگهر برداشته به عزم تاخت این ولایت آمده بود که شاهولد سلطان تایمنی که به جرات و جلادت ممتاز و به ملازمت بیگلربیگیان این سرحد سرافراز است با قلیلی از اقوام سر راه بر آن طایفه «أوليك كالأنعام گرفته بر وفق كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةٌ كثيرة بإذن الله (۳۷) (ب) بر آن فوج شیاطین اشتباه غلبه کرده در حین کر و فر، اوراز کلدی بدگهر با سه نفر از اقوام زشت سیر او عرضه تیغ شراره جوهر و اعوان و انصار آن دب اکبر را بنات النعش وار متفرق وادی ادبار میسازد و صفحه روزگار را از زنگ وجود آن مردود به مصقل تیغ آبدار می پردازد."(نصیری، ۱۷۵). در خصوص سردار دلاور خان برادر میرمحمد سلطان، عناب خان فرزند دلاور خان، گدا محمد خان، محمود خان، محمد یوسف خان و باقی سرداران به نام غور، کتبی چون؛(جهانگشایی نادری اثر محمد مهدی استرابادی ص ۳۷۰/فهرس التواریخ اثر رضاقلی هدایت ص ۴۴۹/ نادر نامه اثر محمد حسین قدوسی/ فارسنامه ناصری اثر حسین بن حسن فسایی ج ۱ ب۲ ص ۵۵۷/ تاریخ ذوالقرنین اثر فضل الله خاوری شیرازی ج ص ۲۶۸/ الماثرالسطانیه اثر عبدالرزاق مفتون دنبلی ص ۲۳۳/ زیور آل داود اثر مرعشی/ اشرف التواریخ/ تاریخ کامل ایران/ تاریخ سلطانی/ روضه الصفا ...) ذکر خیر نموده است که موجود می باشد. نیکو خواهد بود که قارئین گرام بدانند شاهولد سلطان فرزند شاه غلام سلطان و شاه غلام سلطان فرزند ظهیر الدین محمود مشهور به مشکین سلطان یا توره سلطان و ظهیرالدین سلطان فرزند مجیب الدین سلطان و مجیب الدین سلطان فرزند دلاور سلطان تنها بازمانده آل کرت و فرزند ملک غیاث الدین پیر علی میباشد(پروانه، محمد نسیم؛ سلسله سلاله آل شنسب ). آنچه گفته آمدیم در آمدی بود بر نسب و سلاله سردار پر افتخار انبیا خان.

سردار انبیا خان که مرکز حاکمیت آن ولسوالی تیوره ولایت غور بود، قلعه با شکوهی را اعمار میکند و از ان به عنوان مرکز فرماندهی ایل خود استفاده مینماید. هرچند عده ای را باور بر این است که قلعه تیوره بازمانده عصر باشکوه غوریان است، لیک این مدعا به چند دلیل نادرست مینماید؛ اولا اینکه سبک معماری ، مواد و مصالح دوره غوریان گونه مشخصی است که در آثار اندک به جا مانده آن مشهود است. دوما؛ به جز منار جام اثر قدرت مند دیگری در غور از دوره غوریان به جا نمانده است[در حالیکه قلعه تیوره تاحدود زیادی پا برجاست]. سوما؛ از معاصرین قلعه تیوره میتوان قلعه غوریان هرات را نام برد که در عهد امیر عبدالرحمن خان بنا شده است و کاتب در آن مورد مشرح توضیح داده است( اگر به بناء قلعه غوریان و قلعه تیوره در مقام مقایسه نگاهی انداخته شود، تشابهات مواد و مصالح کار گرفته شده مشهود خواهد بود). و سوما اینکه؛ اسناد به جا مانده نزد نواده گان سردار انبیا خان و روایت بازمانده گان مبین این امر است که قلعه مربوط به سردار انبیا خان بوده است. طوری که قبلا از طریق همین صفحه واقعه فتح هرات و اختلافات سردار عبدالقدوس خان و سردار انبیا خان و در نهایت دستگیری سران اقوام توسط عبدالرحمن خان (به نقل از جاناتان لی، پروفسور لوی دوپری، پروفسور حسن کاکر و فیض محمد کاتب؛ که جمعا در خصوص بعضا از وقایع دوران سلطنت امیر عبدالرحمن خان و اتقافات مرتبط به سردار انبیا خان نوشته اند) به تفصیل پرداخته شد. بعد از به قتل رسیدن سردار انبیا خان، ورثه شان در قندهار متواری میگردند، تا آنکه به عریضه سردار حاجی محمود خان نائب الحکومه دایزنگی و خواهر زاده سردار انبیا خان [عریضه موجود است] و دستور شخص شاه غازی امان الله خان [متن نامه موجود است] قلعه، زمین و دارایی شان واپس داده میشود. دژ تیوره یاد گار سردار انبیا خان است و امروزه ورثه این سردار با افتخار برای کسب علم و دانش راهی دیار دور یا نزدیک گردیده اند و هرکدام در جایی هستند.

با سپاس از کاکای محترم نظر محمد خان قاسمی Nazar Qasami و کاکای گرامی غلام رسول جان غوری Golam Gholam Rasul Ghori بابت شریک نمودن اسناد و انبیا جان دهزاد Anbia Dehzad بابت عکس قلعه.

با مهر

محمد نادر پروانه